Geschiedenis VWO Hoofdstuk 1: Leeropdrachten 6.0

Van Jagers naar Boeren

Zo'n 300.000 jaar geleden ontstond de Homo sapiens in Afrika. We waren niet de enige - er leefden ook Neanderthalers, Denisovamensen en andere menssoorten in Afrika, Azië en Europa. Maar alle andere menssoorten zijn inmiddels uitgestorven, en wij zijn overgebleven.

Lange tijd leefden onze voorouders als jagers en verzamelaars. Ze trokken rond in kleine groepjes van 20-30 mensen, zonder echte leiders of sociale verschillen. Iedereen was gelijk en ze overleefden door te jagen en voedsel te verzamelen.

Rond 10.000 v.C. veranderde alles door de uitvinding van landbouw en veeteelt. Mensen gingen op één plek wonen, groepen werden groter (500 mensen) en er ontstonden sociale verschillen. Voor het eerst kregen gemeenschappen een hoofdman met echte macht.

Let op: De prehistorie is de tijd zonder schrift, dus we weten eigenlijk vrij weinig over hoe mensen toen precies leefden!

De Agrarische Revolutie

De overgang van jagen naar landbouw wordt de Agrarische Revolutie genoemd - en dat was echt een game-changer! Het begon rond 11.000 v.C. in het Midden-Oosten, maar pas rond 9.000-6.000 v.C. werden mensen daar écht afhankelijk van landbouw.

Deze revolutie had enorme gevolgen. Door sedentair bestaan (op één plek blijven wonen) explodeerde de wereldbevolking. In 10.000 jaar tijd verhonderdvoudigde het aantal mensen op aarde! Mensen ontwikkelden nieuwe technieken zoals weven en pottenbakken.

Maar er zaten ook nadelen aan. Boeren moesten harder werken dan jagers, kregen rugproblemen en werden vaker ziek. Hun dieet was minder gevarieerd, waardoor ondervoeding ontstond. Door het leven met vee kwamen er ook meer infectieziekten.

Het klimaat speelde een belangrijke rol: rond 12.000 v.C. werd het warmer en ging het meer regenen. Hierdoor steeg het voedselaanbod en konden mensen gemakkelijker op dezelfde plek blijven wonen.

Interessant: Deze revolutie verspreidde zich langzaam - pas rond 6.000 v.C. bereikte de landbouw Europa!

Eerste Steden en Sociale Lagen

Door betere landbouwtechnieken zoals irrigatie tussen de Eufraat en Tigris ontstonden rond 3300 v.C. de eerste echte steden in Sumerië (het huidige Turkije). Deze Agrarisch-urbane samenleving betekende een totale omwenteling in hoe mensen samenleefden.

In steden ontstond voor het eerst een duidelijke hiërarchie. Bovenaan stond de koning met zijn ambtenaren en adel, daaronder kwamen handelaren en ambachtslieden, en onderaan stonden boeren en slaven. Niet iedereen hoefde meer boer te zijn - mensen konden zich specialiseren in verschillende beroepen.

Door rijke oogsten ontstond er handel, en handelaren werden een welvarende groep. Priesters kregen veel aanzien omdat ze rituelen uitvoerden om de goden tevreden te houden. Boeren moesten belasting betalen aan de koning, die zich liet bijstaan door ambtenaren voor alle administratieve taken.

Het ontstaan van slavernij was een donkere kant van deze ontwikkeling. Krijgsgevangenen en boeren met schulden werden eigendom van anderen en moesten als goedkope arbeidskrachten werken.

Wist je dat: De eerste steden hadden vaak een tempel of paleis als centrale, belangrijke plek - dat zie je nog steeds terug in veel oude steden!

De Uitvinding van het Schrift

Rond 3300 v.C. ontwikkelden de Sumeriërs het oudste schrift ter wereld - een revolutie die ons uit de prehistorie haalde! De Egyptenaren volgden kort daarna in 3100 v.C. met hun hiërogliefenschrift, en veel later ontstonden ook schriftsystemen in China (1300 v.C.) en Mexico (800 v.C.).

De ontwikkeling van schrift ging stap voor stap. Het begon rond 8000 v.C. met kleine voorwerpen om goederen te registreren. Daarna kwamen symbolen op kleitabletten, gevolgd door pictogrammen (plaatjes die woorden voorstelden). Uiteindelijk werden deze abstract en ontstond het spijkerschrift op kleitabletten.

Schriftgebruik was vooral praktisch: koningen hielden er belasting mee bij, priesters gebruikten het voor administratie, en handelaren maakten er contracten mee. Rond 2600 v.C. ontstonden ook de eerste literaire werken - religieuze verhalen en wetenschappelijke teksten.

Belangrijk om te weten: bijna niemand kon lezen of schrijven! Alleen speciale schrijvers beheersten deze kunst. In Nederland kwam schrift pas heel laat - rond 50 v.C. via de Romeinen.

Doorbraak: Rond 1500 v.C. ontwikkelden de Feniciërs een schrift met alleen klanktekens - de basis van ons huidige alfabet!