Celonderdelen en hun functies

Het celmembraan is eigenlijk een slim dubbel laagje dat bepaalt wat er wel en niet je cel in mag. De kop van fosfolipiden is hydrofiel (houdt van water) en de staart is hydrofoob (haat water) - zo houdt je cel alles netjes gescheiden.

ATP is de energiemunt van je cel, gemaakt uit de afbraak van suikers. Voor actief transport heb je deze energie nodig om stoffen tegen hun natuurlijke richting in te verplaatsen. Het cytoplasma is de geleiachtige substantie waar al je celonderdelen in zweven.

Bij planten zorgt turgor voor stevigheid - dit is de druk die het water in de cel uitoefent op de celwand (gemaakt van cellulose). Het ruw ER heeft ribosomen en maakt eiwitten, terwijl het glad ER andere belangrijke stoffen produceert.

Let op: Plant- en diercellen lijken op elkaar, maar planten hebben extra's zoals een celwand, grote vacuole en chloroplasten die dieren niet hebben!

Plastiden en celevolutie

Plastiden zijn alleen te vinden in plantencellen en komen in drie hoofdtypen. Chloroplasten bevatten bladgroenkorrels voor fotosynthese, chromoplasten geven kleuren (denk aan oranje wortels), en leucoplasten slaan stoffen op zoals zetmeel in amyloplasten.

Interessant feit: chloroplasten kunnen veranderen in chromoplasten - daarom worden groene tomaten rood! Andere kleuren komen vaak door kleurstoffen in het vacuolevocht, zoals bij rode uien.

De evolutietheorie verklaart waarom chloroplasten en mitochondriën eigen DNA hebben. Miljarden jaren geleden namen grotere cellen kleinere cellen op via fagocytose. Cellen die blauwwieren opnamen, ontwikkelden zich tot planten. Cellen die alleen bacteriën opnamen, werden de voorouders van dieren en schimmels.

Prokaryoten (bacteriën) hebben geen celkern, terwijl eukaryoten (planten, dieren, schimmels) wel een celkern hebben. Autotrofe organismen maken zelf voedsel via fotosynthese, heterotrofe organismen moeten hun voedsel opnemen.

Onthoud: Mitochondriën en chloroplasten waren ooit zelfstandige bacteriën - daarom hebben ze nog steeds hun eigen DNA!