Samenvatting De Geo H3: Klimaat en Geografie van Chili

Klimaatzones in Chili

Chili is zo lang uitgestrekt dat je er bijna alle klimaten tegenkomt. In het noorden vind je de Atacama woestijn met een extreem droog woestijnklimaat, terwijl rond hoofdstad Santiago een mediterraan klimaat heerst met warme zomers en milde winters.

Hoe zuidelijker je gaat, hoe kouder en natter het wordt - daar heb je een gematigd zeeklimaat. In het Andesgebergte vind je natuurlijk een typisch hooggebergteklimaat met veel temperatuurverschillen.

De extreme droogte in Noord-Chili ontstaat door drie belangrijke factoren die perfect samenwerken. Tussen 25° en 45° noorderbreedte ligt een hogedrukgebied voor de kust, waar lucht wegstroomt en wordt vervangen door dalende lucht die opwarmt en alle bewolking oplost.

Let op: Deze drie factoren werken samen - als er maar één zou wegvallen, zou Noord-Chili veel minder droog zijn!

Waarom Noord-Chili zo droog is

De Humboldtstroom is cruciaal voor het droge klimaat. Deze koude zeestroom komt vanaf de Zuidpool en volgt de kust van Chili. Koud zeewater verdampt nauwelijks, dus er komt geen vocht in de lucht voor neerslag.

Het Andesgebergte blokkeert ook nog eens de vochtige lucht uit Argentinië. Die lucht komt van de Atlantische Oceaan, maar valt als stuwingsregen aan de Argentijnse kant neer. Chili ligt dus in de regenschaduw.

Slim genoeg vangen mensen in de Atacama woestijn mist op met plastic netten. Deze mist komt vanaf de Grote Oceaan en condenseert in de netten tot drinkwater.

El Niño zorgt voor verandering: door opwarming van het zeewater verdampt er meer water, waardoor er tijdens El Niño onverwacht veel regen valt in normaal droog Chili.

Handig om te weten: El Niño keert het normale weerpatroon tijdelijk om - droge gebieden worden nat en natte gebieden droog!

Aardbevingen door subductie

Na elke aardbeving volgen altijd naschokken - dat komt doordat de spanning zich ontlaadt op andere plekken langs dezelfde breuk. Het is alsof je aan een elastiek trekt dat op meerdere plekken tegelijk doorbreekt.

Subductie gebeurt waar de Nazca-plaat onder de Zuid-Amerikaanse plaat duikt. Op die plek ontstaat een diepe trog in de oceaanbodem. Als er tijdens een onderzeese aardbeving plotseling veel water verplaatst wordt, ontstaat er een tsunami.

Er zijn drie belangrijke soorten breuken die je moet kennen. Zijschuivende breuken laten aardkorstblokken horizontaal langs elkaar bewegen. Bij opschuivingsbreuken wordt een blok omhoog geduwd, terwijl bij afschuivingsbreuken een blok juist naar beneden zakt.

Examenhint: Onthoud de drie breuktypen door te denken aan de bewegingsrichting: zij, op, of af!

Bergvorming in de Andes

Een seismisch gat is een gevaarlijk gebied waar al heel lang geen zware aardbeving is geweest. Daar bouwt zich spanning op die vroeg of laat moet worden ontladen - meestal met dramatische gevolgen.

Diep onder de Zuid-Amerikaanse plaat smelt de wegduikende Nazca-plaat helemaal weg. Het magma dat daarbij ontstaat stijgt op en vormt de lange rij vulkanen in de Andes.

Door de druk van opstijgend magma worden horizontale gesteentelagen omhoog en opzij geduwd. Ze komen scheef te staan en worden geplooid - zo ontstaat een plooiingsgebergte zoals de Andes.

In gebieden met veel afschuivingsbreuken ontstaan breukgebergten. Door het verschuiven van blokken krijg je horsten (relatief hoog) en slenken (relatief laag) - een beetje zoals een getrapte chocoladereep.

Belangrijk verschil: Plooiingsgebergten ontstaan door druk van onderaf, breukgebergten door horizontale bewegingen!