Meervoudsvorming

Het maken van meervouden hoeft niet zo ingewikkeld te zijn als je de basisregels kent. Bij de meeste woorden plak je gewoon een -s erachter, maar soms moet je uitkijken voor uitspraakproblemen.

Schrijf altijd -'s (met apostrof) bij afkortingen zoals havo's en wc's, en bij woorden die eindigen op klinkers zoals ski's en baby's. Let op: als er een klinker voor de -y staat, dan geen apostrof (displays, jockeys).

Voor meervouden op -en geldt meestal dat je gewoon -en achter het woord zet. Maar pas op voor klinkerweglating (gevaar wordt gevaren) en medeklinkerverandering (roos wordt rozen).

Tip: Bij woorden op -ie kijk je naar waar de klemtoon ligt. Klemtoon op -ie? Dan -ën (melodieën). Klemtoon ergens anders? Dan gewoon -n (bacteriën).

Tussenklanken en Verkleinwoorden

Tussenklanken in samenstellingen zijn eigenlijk best logisch. Hoor je een -s? Dan schrijf je hem ook (stadswacht). Bij woorden die met een s-klank beginnen kun je het vervangen om te checken: beroepsmilitair wordt beroepssoldaat.

Voor tussen -en geldt: alleen als het eerste woord uitsluitend een meervoud op -en heeft $geen -s$. Anders gebruik je meestal tussen -e of helemaal niets.

Verkleinwoorden maak je door -je, -tje, -kje, -pje of -etje achter het woord te zetten. Het hangt af van hoe het woord eindigt en klinkt. Korte klanken kunnen lang worden (vat wordt vaatje).

Bij afkortingen en woorden op -y met een medeklinker ervoor gebruik je een apostrof (sms'je, pony'tje). Klinker voor de -y? Dan gewoon vasthaken (essaytje).

Onthoud: Als je twijfelt over tussenklanken, probeer het woord hardop uit te spreken - meestal hoor je wat er hoort.

Aan elkaar of los, en het liggend streepje

Samenstellingen van twee of drie woorden schrijf je gewoon aan elkaar (bagagedrager, hoogstnoodzakelijk). Getallen tot duizend ook, maar let op: drie miljoen schrijf je los!

Het koppelteken gebruik je om uitspraakproblemen te voorkomen (mee-eten), bij bepaalde voorvoegsels zoals ex- en non-, en voor hoofdletters (anti-Duits). Ook bij aardrijkskundige namen (Noord-Spanje) en combinaties met letters en cijfers (hbo-docent).

Een weglatingsstreepje zet je waar een deel van een woord wegvalt: in- en uitvoer. Maar alleen als die woorden normaal aan elkaar geschreven worden! Bij "hoge en lage gebouwen" hoeft geen streepje.

Praktisch: Bij twijfel over het koppelteken: zou de uitspraak onduidelijk worden zonder streepje? Dan zet je er een.

Trema, apostrof en accenten

Een trema plaats je altijd op de eerste letter van de volgende lettergreep om uitspraakproblemen te voorkomen (reëel, geërgerd). Maar niet bij -eum, -iing, -cien en -ieus (museum, begroeiing).

De apostrof gebruik je voor weggelaten letters ('s winters), weggelaten bezits-s (Lies' tas), en om uitspraakproblemen te voorkomen (Maja's auto). Geen uitspraakproblemen? Dan gewoon vasthaken (Karels tas).

Accenten komen vooral op de letter e voor in Franse woorden (logé, crèche, crêpe). Het accent aigu (é) wordt ook gebruikt voor klemtoon (één). De cedille onder de c (ç) zorgt dat de c als een s klinkt (Curaçao).

Geheugensteuntje: Trema = twee puntjes voor twee klanken. Apostrof = vervangt iets dat wegvalt.

Getallen en sommige/sommigen

Voor getallen is de regel simpel: cijfers bij getallen boven de twintig (behalve ronde getallen), en altijd bij data, maten en adressen (7 januari, 56 centimeter). Letters gebruik je voor getallen tot twintig en ronde getallen (acht, tweehonderd).

Bij sommige/sommigen let je op twee dingen: gaat het over personen EN wordt het zelfstandig gebruikt? Dan -en (sommigen willen dat). In alle andere gevallen -e (sommige bezoekers, enkele kroketten).

Zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden krijgen altijd -en: blinden, jongeren, werklozen, alle aanwezigen. Dit zijn woorden die eigenlijk bijvoeglijk zijn maar als zelfstandig naamwoord worden gebruikt.

Check jezelf: Kun je "mensen" achter het woord zetten? Dan waarschijnlijk -en (sommigen = sommige mensen).

Probleemwoorden

Deze probleemwoorden moet je gewoon uit je hoofd leren - er zit niet altijd een logische regel achter. Ze komen vaak voor in toetsen en in het dagelijks leven, dus het loont om ze goed te kennen.

Veel van deze woorden zijn lastig omdat ze Franse of Latijnse oorsprong hebben (commissaris, hiërarchie, vacuüm), of omdat ze samengesteld zijn op een manier die je niet verwacht (hardnekkig, staatsieportret).

Let vooral op woorden met dubbele letters waar je ze niet verwacht (commissaris, millimeter) en op klinkerveranderingen (reëel, financiële, luxueuze). Ook vreemde lettergrepen zoals -tion (accommodatie) en -isme (fascisme) zijn vaak foutgevoelig.

Studietip: Maak van deze woorden flashcards of oefen ze elke week een paar keer. Herhaling is hier echt de sleutel tot succes!