Historische Contexten voor Geschiedenis: Uitleg en Overzicht Havo 5

Brits kolonialisme in Amerika $1585-1833$

De Britten begonnen pas laat met koloniseren in Amerika - de Spanjaarden waren hen voor. In 1585 probeerden Engelsen hun eerste kolonie te stichten, maar dat mislukte. Virginia (1607) werd hun eerste succesvolle kolonie, gevolgd door Nieuw-Engeland (1620) waar de Pilgrim Fathers een streng protestantse samenleving wilden bouwen.

Rond 1700 hadden de Britten 13 koloniën langs de oostkust met zo'n 250.000 Europeanen. Het noorden leefde van landbouw en handel, terwijl het zuiden zich richtte op exportgewassen zoals tabak, rijst en katoen. Deze plantages zorgden ervoor dat roken populair werd in Europa.

Let op: De kolonisatie was catastrofaal voor de inheemse bevolking - miljoenen indianen stierven door oorlogen en Europese ziektes zoals pokken.

De trans-Atlantische driehoekshandel maakte de Britten nog rijker. Ze kochten slaven in Afrika, verkochten ze in Amerika en brachten suiker en tabak terug naar Europa. Vooral de suikereilanden in het Caribisch gebied leverden enorme winsten op.

De Amerikaanse Onafhankelijkheid

Tussen 1700 en 1775 groeide de koloniale bevolking explosief naar 2,5 miljoen mensen. Deze Amerikaanse kolonisten voelden zich steeds minder Brits en raakten beïnvloed door verlichte ideeën zoals die van John Locke over natuurlijke rechten en volkssoevereiniteit.

De problemen begonnen toen Londen na 1763 belastingen ging heffen in Amerika. De kolonisten vonden dit oneerlijk omdat ze niet vertegenwoordigd waren in het Britse parlement - "no taxation without representation" werd hun strijdkreet. Incidenten zoals het Bloedbad van Boston (1770) en de Boston Tea Party (1773) escaleerden het conflict.

Belangrijk: In 1776 riepen de 13 koloniën hun onafhankelijkheid uit, wat leidde tot een oorlog die Amerika in 1783 won.

Slavernij bleef een groot probleem. Hoewel de onafhankelijkheidsverklaring stelde dat alle mensen gelijk geboren zijn, hadden alleen witte mannen met bezit volledige rechten. Het noorden schafte slavernij geleidelijk af, maar het zuiden hield vast aan plantageslavernij. Dit leidde uiteindelijk tot de Amerikaanse Burgeroorlog $1861-1865$.

Brits kolonialisme in India $1765-1885$

Na het verlies van Amerika richtten de Britten hun aandacht op Brits-Indië. De East India Company was oorspronkelijk alleen geïnteresseerd in handel, maar toen het machtige Mogolrijk in de 18e eeuw uit elkaar viel, grepen de Britten hun kans.

In 1765 kreeg de East India Company na een oorlog de macht over Bengalen. Ze lieten lokale vorsten op de troon zitten maar hieven zelf de belastingen - zo tapten ze letterlijk de welvaart van India af. Na de Indiase Opstand van 1857 nam de Britse regering het bestuur direct over.

Het Britse bestuur bracht zowel goede als slechte veranderingen. Spoorwegen en Engels onderwijs moderniseerden het land, maar miljoenen Indiërs stierven door hongersnoden en uitbuiting. Hoogopgeleide Indiërs richtten in 1885 het Indian National Congress op om voor gelijke rechten te strijden.

Economische uitbuiting: India ging van 25% van de wereldproductie in 1750 naar een arm land, terwijl Britse fabrieken de lokale industrie kapot maakten.

De Britten gebruikten India als grondstoffenleverancier (katoen, jute, thee) en afzetmarkt voor hun eigen producten. Dit maakte Groot-Brittannië steenrijk, maar verarmde India.

Werkplaats van de wereld $1750-1900$

De industriële revolutie maakte Groot-Brittannië tot de machtigste economie ter wereld. Uitvindingen zoals de stoommachine (1784) en de spinning jenny veranderden alles. Steenkool werd de belangrijkste energiebron en fabrieken vervingen handwerk.

Bevolkingsgroei zorgde voor goedkope arbeidskrachten en meer klanten. Kanalen en later spoorwegen verbetterden het transport enorm. Het handelskapitalisme werd vervangen door industrieelkapitalisme - fabrikseigenaren werden de nieuwe machthebbers.

Voor arbeiders was het aanvankelijk een ramp. Ze werkten 16 uur per dag in gevaarlijke omstandigheden voor lage lonen. Pioniers zoals Robert Owen vochten voor betere arbeidsomstandigheden. Geleidelijk kregen arbeiders via vakbonden meer rechten en vanaf 1867 ook kiesrecht.

Van uitbuiting naar vooruitgang: Factory Acts beperkten kinderarbeid en werkten voor vrouwen en kinderen tot 10 uur per dag.

Door hun industriële voorsprong werd Groot-Brittannië "de werkplaats van de wereld" - in 1850 produceerden ze 40% van alle industrieproducten wereldwijd. Kolonies leverden goedkope grondstoffen en kochten dure Britse producten. Na 1870 kreeg Groot-Brittannië meer concurrentie van Duitsland en Frankrijk, wat leidde tot meer imperialisme in Afrika.