Samenvatting over de Geschiedenis van het Britse Rijk - Havo 5

Brits kolonialisme in Amerika

Stel je voor: religieuze spanningen die uitgroeien tot wereldwijde machtsstrijd. Spanje was katholiek, Engeland protestants - en dat verschil zorgde voor eeuwenlange conflicten.

Terwijl Spanje goud en zilver uit Zuid-Amerika haalde, richtte Engeland zich op Noord-Amerika als uitvalbasis. De Spaanse Armada - een enorme vloot van koning Filips II - probeerde Engeland binnen te vallen om het protestantisme te stoppen. Maar de Engelsen wonnen deze cruciale zeeslag.

Deze overwinning maakte de weg vrij voor Engeland om een wereldmacht te worden. In 1620 vertrokken de Pelgrim Fathers naar Amerika omdat ze de Anglicaanse kerk niet protestants genoeg vonden. Zij legden de basis voor wat later de Verenigde Staten zou worden.

Let op: Een vestigingskolonie betekent dat mensen zich er permanent vestigen om een nieuwe samenleving op te bouwen - heel anders dan alleen handel drijven!

Van driehoekshandel tot onafhankelijkheid

De driehoekshandel laat de donkere kant van het kolonialisme zien. Engelse schepen vertrokken met wapens en alcohol naar Afrika, haalden daar slaven op voor Amerikaanse plantages, en keerden terug met plantageproducten.

Ondertussen verdwenen Indiaanse stammen door oorlog en Europese ziekten. De oorspronkelijke bewoners werden letterlijk weggevaagd van hun eigen land.

Verlichtingsdenkers zoals Locke en Montesquieu inspireerden later de Amerikanen. Toen Engeland belasting ging heffen zonder dat Amerikanen mee mochten beslissen, ontstond de leus: "No taxation without representation". De Boston Tea Party was het begin van het einde.

Onthoud: De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog $1776-1783$ was het directe gevolg van verlichtingsideeën over natuurlijke rechten en volkssoevereiniteit.

Van slavernij naar segregatie & Brits-Indië

Het abolitionisme groeide omdat slavernij botste met natuurlijke rechten uit de Verlichting. Groot-Brittannië schafte eerst de slavenhandel af (1807) en later de slavernij zelf (1833). Dit leidde tot een Amerikaanse burgeroorlog tussen Noord (tegen) en Zuid (voor) slavernij.

Ook al won het Noorden, rassensegregatie bleef bestaan - een systeem waarbij mensen van verschillende rassen gescheiden werden behandeld.

Ondertussen ontstond Brits-Indië via de East India Company (EIC). Deze handelscompagnie nam factorijen over van Portugal en handelde met de mogolvorst - de islamitische keizer van India. Toen zijn macht verzwakte in de 18e eeuw, grepen de Britten hun kans.

Cruciaal moment: Het Verdrag van Allahabad (1765) gaf de EIC het recht om belastingen te innen - zo kreeg Engeland economische en politieke controle over India.

Bestuur en opstand in Brits-Indië

De EIC gebruikte mogolvorsten als marionet en werd gesteund door de Royal Navy. Anders dan in Amerika was er geen Britse migratie naar India - alleen bestuurlijke controle.

Corruptie, hoge belastingen en culturele onderdrukking zorgden voor groeiende spanningen. Indiase soldaten kregen geen promotie en er gingen geruchten dat hun wapens waren ingesmeerd met dierlijk vet (tegen hun religieuze overtuigingen).

Dit leidde tot de Grote Indiase Opstand van 1857. Na deze opstand kwam India onder direct Brits bestuur - koningin Victoria werd keizerin van India. De Britten wilden de wereld naar hun model vormen uit superioriteitsgevoel.

Keerpunt: In 1885 werd het Indian National Congress opgericht - dit eiste gelijke kansen voor Indiërs binnen het bestuur en zou later de basis vormen voor onafhankelijkheid.

De industriële revolutie begint

Je kunt de industriële revolutie zien als een perfecte storm van ontwikkelingen. Verbeterde landbouw betekende minder boeren nodig, dus migratie naar steden voor fabriekswerk.

Betere ziektebestrijding zorgde voor bevolkingsgroei en stabiele arbeidskrachten. Technologische uitvindingen zoals de spinning jenny en stoommachine maakten massaproductie mogelijk - hiervoor was wel steenkool nodig.

Het handelskapitalisme veranderde in industrieel kapitalisme. De standenmaatschappij werd een klassenmaatschappij. Spoorwegen en kanalen zorgden voor betere transportmogelijkheden.

De Reform Bill van 1832 gaf industriesteden meer politieke invloed en breidde het mannenkiesrecht uit. Ondernemers wilden een vrije markteconomie met een passieve overheid.

Belangrijk: Deze hervormingen gaven de nieuwe industriële elite meer politieke macht - de oude adel moest macht delen met fabriekseigenaren.

Sociale problemen en imperialisme

De sociale kwestie was het grote dilemma: moeten we de slechte arbeidsomstandigheden wel of niet oplossen? Liberalen geloofden dat de vrije markt vanzelf zou oplossen. Socialisten wilden wetten om arbeiders te beschermen.

Vakbonden organiseerden arbeiders die samen demonstreerden voor betere rechten. De Factory Acts waren wetten die arbeidsomstandigheden verbeterden - een compromis tussen verschillende visies.

Modern imperialisme groeide uit industriële behoeften. Engeland had grondstoffen en afzetmarkten nodig voor zijn fabrieken. Londen werd het financiële hart van de wereld - Engeland was de "werkplaats van de wereld".

Maar vanaf 1870 nam de Engelse voorsprong af door concurrentie van de VS en Duitsland. Als reactie veroverde Groot-Brittannië nog meer koloniën. In 1950 was een kwart van de wereld Brits.

Eindresultaat: De combinatie van industrialisatie en imperialisme maakte Engeland tot de dominante wereldmacht van de 19e eeuw.