Amerikaanse Koloniën (1585-1833)

Je denkt misschien dat Amerika altijd onafhankelijk was, maar eeuwenlang was het gewoon een Britse kolonie! De Britten begonnen pas rond 1585 met het verkennen van Noord-Amerika, veel later dan Spanje en Portugal.

De eerste nederzettingen faalden compleet - kolonisten stierven massaal door honger en ziekten. Pas in de 17e eeuw lukte het de Britten om zich permanent te vestigen. Ze hadden twee hoofdredenen: politiek (conflict met katholiek Spanje na de reformatie) en economisch (zoeken naar goud en zilver).

Later kwamen er andere motieven bij. Handelscompagnieën wilden winst maken en de beroemde Pilgrim Fathers (1620) zochten religieuze vrijheid. Deze protestanten vonden de Anglicaanse kerk nog te katholiek en wilden hun eigen samenleving opbouwen.

De kolonisatie was dramatisch voor de inheemse bevolking. Europese ziekten en bloedige oorlogen om grondgebied doodden enorme aantallen indianen. De kolonisten wonnen door betere wapens.

De Britten stichtten uiteindelijk 13 koloniën met twee verschillende karakters. Het noorden had vestigingskoloniën met diverse economieën (landbouw, handel, nijverheid) en weinig slavernij. Het zuiden ontwikkelde plantagekoloniën die zich richtten op grootschalige export van tabak en katoen naar Europa, met massale slavernij.

Wist je dat? De beruchte driehoekshandel bracht enorme winsten op: Europese goederen naar Afrika, Afrikaanse slaven naar Amerika, en Amerikaanse producten terug naar Europa.

Strijd voor Onafhankelijkheid en Afschaffing Slavernij

In de 18e eeuw begonnen de kolonisten zich steeds meer Amerikaan te voelen in plaats van Brits. Ze hadden drie grote klachten: geen band meer met Groot-Brittannië, "no taxation without representation" (belasting betalen zonder stemrecht), en nieuwe ideeën over macht door de verlichting.

Drie verlichte denkbeelden werden cruciaal: trias politica (scheiding van machten), volkssoevereiniteit (macht bij het volk) en natuurlijke rechten (recht op leven, vrijheid en bezit). Deze ideeën leidden in 1776 tot de onafhankelijkheidsverklaring.

De nieuwe Verenigde Staten werden een federale staat - deelstaten met eigen bestuur plus een gemeenschappelijke nationale regering. Hun grondwet legde gelijkheid vast als kernwaarde.

Maar die gelijkheid gold nog niet voor iedereen. Tussen 1750-1850 kwamen steeds meer slaven in opstand in het Caribisch gebied. Het abolitionisme groeide - een beweging die streed voor afschaffing van slavenhandel en slavernij. Verlichte denkers en christenen vonden slavernij strijdig met gelijkheid en naastenliefde.

Groot-Brittannië verbood in 1807 de slavenhandel en in 1833 de slavernij zelf in grote delen van het rijk. Dit zorgde voor economische neergang van plantagekoloniën. In de VS duurde het door veel verzet nog 30 jaar langer.

Belangrijk voor je toets: De Amerikaanse onafhankelijkheid was direct geïnspireerd door verlichtingsideeën - onthoud de drie verlichte denkbeelden!

India en het Britse Rijk (1765-1885)

India werd de kroon op het Britse koloniale rijk, maar dat gebeurde niet in één keer. Begin 17e eeuw richtten de Engelsen de East India Company (EIC) op voor handel in katoen en specerijen met het islamitische Mogolrijk.

Ze vestigden factorijen - versterkte handelsposten waar Engelse en lokale handelaren zakendeden. Toen het Mogolrijk verzwakte door interne conflicten, grepen de Britten hun kans. Ze speelden lokale groepen tegen elkaar uit en gaven militaire steun in ruil voor grondgebied.

Het Verdrag van Allahabad (1765) was het keerpunt - de EIC mocht belastingen innen namens lokale vorsten. Dit was het begin van echt Brits bestuur in India.

De Britten beschermden hun bezittingen met eigen legers waarin Indiase soldaten vochten onder Britse officieren. Ze maakten slim gebruik van lokale bestuurders die hun opdrachten uitvoerden. Vanuit hun christelijke overtuiging keken ze neer op het hindoeïstische geloof.

In 1857 brak een grote opstand uit onder Indiase soldaten. De Britten sloegen dit hard neer en namen de gebieden van de EIC over. Later werd koningin Victoria zelfs Keizerin van India.

Onthoud dit: De Britten veroverden India niet in één keer, maar geleidelijk door lokale conflicten uit te buiten - een typisch voorbeeld van "verdeel en heers".

Modern Imperialisme en Verzet

De Britten transformeerden India tot een perfect voorbeeld van modern imperialisme - koloniale overheersing voor goedkope grondstoffen en afzetgebieden voor industriële producten. Dit paste perfect bij de industriële revolutie.

De economische gevolgen waren enorm. Plantages produceerden thee en andere handelsgewassen voor export. Tegelijk vernietigde de import van goedkope Britse fabrieksproducten de lokale huisnijverheid - Indiase handwerkers konden niet concurreren met machine-gemaakte textiel.

De Britten versterkten hun macht op drie manieren. Eerst bouwden ze infrastructuur (wegen, spoorwegen) om het gebied beter te beheersen. Tweede zorgden stoomschepen en het Suezkanaal voor snellere verbindingen met Londen. Ten slotte voerden ze de Engelse taal en hun eigen onderwijs- en rechtssysteem in - ze voelden zich cultureel superieur.

Maar de Indiërs begonnen zich te verzetten. Hoger opgeleide Indiërs richtten in 1885 het Indian National Congress op. Deze organisatie streefde naar emancipatie - juridische en sociale gelijkberechting van Indiërs. Ze eisten gelijke kansen binnen het Brits-Indisch bestuur.

De Britten weigerden echter. Als grootmacht wilden ze de controle behouden - het bestuur aan de lokale bevolking overlaten was geen optie. Ze zagen zichzelf als superieur door hun politieke, economische en militaire voorsprong.

Exam tip: Modern imperialisme koppelt direct aan de industriële revolutie - koloniën leverden grondstoffen én kochten fabrieksproducten.

Sociaal-economische Ontwikkelingen (1750-1900)

Het koloniale rijk maakte Groot-Brittannië rijk genoeg om als eerste land te industrialiseren. De industriële revolutie (vanaf 1750) veranderde alles - producten werden niet meer met de hand gemaakt, maar met machines in fabrieken.

Drie factoren maakten industrialisering mogelijk. Nieuwe uitvindingen zoals de stoommachine en spinning jenny zorgden voor massaproductie. Bevolkingsgroei creëerde meer vraag en goedkope arbeiders. Verbeterde landbouw en medische ontdekkingen hielden mensen langer in leven.

De koloniën speelden een cruciale rol op drie manieren. Plantages leverden grondstoffen zoals katoen. Koloniale winsten werden geïnvesteerd in fabrieken en infrastructuur. En de koloniën werden belangrijke afzetmarkten voor Britse producten.

Door betere infrastructuur en stoomschepen groeide de wereldhandel explosief. Het kapitalisme veranderde karakter: van handelskapitalisme $17e eeuw - winst door in- en verkoop$ naar industrieel kapitalisme $na 1750 - winst door productie met arbeiders$.

De rol van de overheid veranderde ook. In plaats van eigen handel beschermen, wilden fabrikanten nu vrije handel - goedkope grondstoffen inkopen en overal verkopen. De vrijemarkteconomie bepaalde prijzen door vraag en aanbod.

Belangrijk verband: Koloniale winsten → industriële revolutie → meer kolonies nodig → nog meer winst. Een zich zelf versterkende cyclus!

Gevolgen voor de Britse Samenleving

De industrialisatie creëerde twee nieuwe sociale klassen die de Britse samenleving voor altijd veranderden. Begrijp dit goed - het verklaart veel van onze moderne geschiedenis!

Rijke industriële ondernemers wilden meer politieke invloed, maar het parlement bestond vooral uit vertegenwoordigers van landeigenaren en handelaren. Het kiessysteem was hopeloos verouderd - veel parlementariërs kwamen van het platteland, niet uit de nieuwe industriesteden.

De Reform Bill (1832) gaf eindelijk stemrecht aan mannen met een bepaald inkomen. De invloed van industriële ondernemers groeide aanzienlijk. Dit was een belangrijke stap in de voortschrijdende democratisering.

Arme fabrieksarbeiders in de groeiende steden hadden het zwaar. Ze werkten voor lage lonen in gevaarlijke omstandigheden en woonden in kleine, smerige huizen. Toen ze protesteerden, waren ze machteloos tegenover ondernemers en een onverschillige overheid.

De Factory Acts (1833) brachten de eerste verbetering - grenzen aan kinderarbeid en veiligheidsregels. Socialistische fabrikant Robert Owen ging verder: achtuurswerkdag, doorbetaling bij ziekte en leerplicht. Hij steunde ook vakbonden.

In de loop van de 19e eeuw organiseerden arbeiders zich beter en dwongen meer rechten af. Dit was het begin van de discussie over de sociale kwestie en verschillende politieke stromingen zoals socialisme.

Voor je proefwerk: De industriële revolutie creëerde nieuwe sociale tegenstellingen die nog steeds invloed hebben op onze samenleving vandaag!