Een nieuwe grondwet

Het jaar 1848 bracht grote veranderingen naar Nederland. Koning Willem I had alle macht, maar de liberalen wilden dat gewone burgers meer te zeggen kregen. Door rellen en opstanden in heel Europa werd duidelijk dat er iets moest veranderen.

Johan Thorbecke, een slimme liberaal, overtuigde koning Willem II om de grondwet te wijzigen. Zo ontstond de scheiding der machten: de wetgevende macht (parlement), uitvoerende macht (ministers) en rechterlijke macht (rechters). Geen enkele groep kon meer alle macht hebben.

Nederland werd een parlementaire democratie, maar alleen rijke mannen die genoeg belasting betaalden mochten stemmen (censuskiesrecht). De nieuwe grondwet gaf ons ook belangrijke vrijheden zoals godsdienst, meningsuiting en onderwijs.

Let op: Deze grondwet van Thorbecke uit 1848 maakte Nederland tot de democratie die het vandaag nog steeds is!

Werken en wonen

De industrialisatie veranderde Nederland compleet. Fabrieken met stoommachines schoten overal uit de grond, vooral bij steden. Klinkt cool, maar voor arbeiders was het verschrikkelijk: 14 uur per dag werken, gevaarlijke machines, vies en weinig geld.

Vrouwen en kinderen moesten ook werken om te overleven. Klaagde je als arbeider? Dan vloog je eruit. Daarom ontstonden vakbonden - arbeiders die samen opkwamen voor betere omstandigheden.

Karl Marx vond dit zo oneerlijk dat hij het communisme bedacht: alles moet eerlijk verdeeld worden, desnoods met geweld. Sociaaldemocraten wilden hetzelfde doel bereiken, maar via wetten in plaats van revolutie. Pieter Jelles Troelstra richtte de SDAP op om voor arbeiders te vechten.

Uiteindelijk kwamen er sociale wetten zoals het Kinderwetje van Van Houten (1874) en de eerste uitkeringen. Langzaam werden de omstandigheden beter.

Wist je dat: De problemen van arbeiders in de 19e eeuw worden de 'sociale kwestie' genoemd - dit komt nog steeds in examens voor!

Een verzuilde samenleving

Rond 1900 leefde Nederland in aparte hokjes die elkaar nauwelijks spraken. Protestanten woonden vooral in het noorden, katholieken in het zuiden en hadden minder rechten tot Thorbecke's grondwet van 1848.

De grote ruzie ging over scholen: de schoolstrijd. Openbare scholen gaven christelijk onderwijs, maar confessionelen wilden hun eigen scholen. Probleem? Ze moesten die zelf betalen terwijl ze ook belasting voor openbare scholen betaalden.

Abraham Kuyper richtte de eerste echte politieke partij op: de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). Hij vond dat God wél belangrijk was (tegen de ideeën van de Franse Revolutie) en dat gewone mensen ook kiesrecht moesten krijgen.

Herman Schaepman, de eerste priester in de Tweede Kamer, werkte samen met Kuyper voor katholieke rechten. Zo ontstond de verzuiling: Nederland verdeeld in liberalen, socialisten, katholieken en protestanten - elk met hun eigen scholen, kranten en verenigingen.

Handig om te weten: Verzuiling betekent dat verschillende groepen hun eigen 'zuil' vormden en weinig contact hadden - dit duurde tot de jaren '60!