De Grote Oorlog - Oorzaken en Begin

Stel je voor: één schot in Sarajevo zorgt voor een oorlog die de hele wereld op zijn kop zet. Zo begon in 1914 de Eerste Wereldoorlog, toen nog "de Grote Oorlog" genoemd.

Europa was al decennia gespannen door nationalisme - mensen waren extreem trots op hun eigen land en wantrouwden anderen. Frankrijk wilde wraak op Duitsland na een eerdere nederlaag. Landen wedijverden om wie de beste wapens had in een echte wapenwedloop.

Het kantelpunt kwam op 28 juni 1914 toen de Oostenrijkse kroonprins werd doodgeschoten door een Servische terrorist. Oostenrijk verklaarde Servië de oorlog, waarna alle bondgenootschappen in werking traden. Binnen weken stonden alle grote Europese mogendheden tegenover elkaar: de geallieerden $Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland$ tegen de centralen (Duitsland, Oostenrijk).

Let op: De oorlog zou volgens iedereen binnen een paar weken voorbij zijn. Het duurde uiteindelijk vier jaar en kostte 10 miljoen soldatenlevens.

Oorlog aan Twee Fronten

Duitsland kreeg precies wat het wilde vermijden: een tweefrontenoorlog. In het westen groeven soldaten zich in loopgraven langs een 700 kilometer lange lijn van België tot Zwitserland. Niemand kon doorbreken.

Aan het oostfront ging het aanvankelijk beter voor Duitsland. Ze versloegen de Russen keer op keer en veroverden grote delen van Polen en de Baltische staten. Maar Rusland bleef maar nieuwe soldaten sturen.

In 1917 gebeurden twee cruciale dingen. Rusland stortte in door revolutie en sloot in 1918 vrede met Duitsland. Maar tegelijkertijd voegden de Verenigde Staten zich bij de geallieerden, wat elke maand 250.000 verse Amerikaanse soldaten naar Europa bracht.

De Duitsers probeerden nog één laatste grote aanval in 1918, maar de geallieerden waren nu te sterk. Op 11 november 1918 om 11 uur ging de wapenstilstand in - de oorlog was voorbij.

Belangrijk: Deze oorlog introduceerde nieuwe dodelijke wapens zoals gifgas, tanks en vliegtuigen die bombardementen uitvoerden.

Revolutie in Rusland

Rusland was een tijdbom die wachtte om te ontploffen. Tsaar Nicolaas II had absolute macht en onderdrukte elke vorm van kritiek met zijn geheime dienst. Mensen werden naar Siberië verbannen of gewoon vermoord.

De Eerste Wereldoorlog maakte alles erger. Eind 1916 was er geen voedsel meer, mensen stierven van de honger. Toen de tsaar het leger wilde inzetten tegen demonstranten, kozen de soldaten de kant van het volk. Nicolaas II moest aftreden - de Februarirevolutie van 1917 was een feit.

Maar de chaos was nog niet voorbij. Lenin, een radicale communist, kwam terug uit ballingschap en beloofde het volk alles wat ze wilden horen. Zijn bolsjewieken pleegden in oktober een staatsgreep en namen de macht over in de Oktoberrevolutie.

Lenin creëerde een communistische dictatuur. Hij schafte het kapitalisme af, verbood alle andere partijen en richtte een nieuwe geheime dienst op (de Tsjeka). Deze organisatie vermoordde tienduizenden tegenstanders in concentratiekampen.

Cruciaal: De Duitsers hadden Lenin bewust naar Rusland gestuurd, hopend dat hij voor meer chaos zou zorgen. Hun plan werkte perfect.

Een Nieuwe Kaart van Europa

Na vier jaar oorlog lag Europa in puin en moest alles opnieuw worden ingedeeld. Op de vredesconferentie van Parijs in 1919 beslisten de winnaars over de toekomst.

Het Verdrag van Versailles sloeg Duitsland genadeloos hard. Ze moesten alle schuld op zich nemen, enorme oorlogsschade betalen, al hun kolonies afstaan, en hun leger werd beperkt tot 100.000 man. Duitsland werd militair machteloos gemaakt.

Het zelfbeschikkingsrecht zorgde voor een totale herindeling van Oost-Europa. Het Habsburgse rijk $Oostenrijk-Hongarije$ viel uiteen in meerdere nieuwe landen: Tsjecho-Slowakije, Polen, Joegoslavië en een onafhankelijk Hongarije ontstonden.

Rusland werd na een bloedige burgeroorlog tussen 'rode' communisten en 'witte' tsaargetrouwen de Sovjet-Unie in 1922. Dit was officieel een verbond van republieken, maar in werkelijkheid een eenheidsstaat geleid vanuit Moskou.

Er werd ook de Volkenbond opgericht om toekomstige oorlogen te voorkomen. Ironisch genoeg mochten de belangrijkste landen - Duitsland, Rusland én Amerika - geen lid worden.

Belangrijk: Deze vrede creëerde veel nieuwe problemen. Duitsland voelde zich vernederd en veel nieuwe landen hadden nog steeds etnische minderheden binnen hun grenzen.

Het Einde van het Ottomaanse Rijk

Het Ottomaanse Rijk, de "zieke man van Europa", overleefde de oorlog niet. Groot-Brittannië en Frankrijk hadden al in het geheim plannen gemaakt om het rijk onder elkaar te verdelen.

Het vredesverdrag van 1920 liet de Turkse sultan alleen een klein stukje van Anatolië behouden. De rest zou verdeeld worden tussen de geallieerden. Maar de Turken pikten dit niet - nationalistische militairen onder leiding van Mustafa Kemal weigerden deze vernedering te accepteren.

Dit leidde tot het ontstaan van modern Turkije, al stond dit niet in je tekst maar is wel de logische voortzetting van dit verhaal.

Interessant: Net als in Rusland zorgde nationalisme hier voor het omverwerpen van een eeuwenoud keizerrijk.