Het Indonesische nationalisme groeit
De ethische politiek had een onverwacht gevolg: geëduceerde Indonesiërs begonnen zich te organiseren voor meer zelfbestuur. Organisaties zoals Budi Utomo (1908) en Sarekat Islam (1912) legden de basis voor het Indonesische nationalisme.
Soekarno, later de eerste president van Indonesië, richtte in 1927 de Partai Nasional Indonesia op. Hij werd meermaals gearresteerd door Nederlandse autoriteiten, maar zijn boodschap van onafhankelijkheid kreeg steeds meer aanhang.
De Tweede Wereldoorlog veranderde alles. Toen Japan Nederlands-Indië bezette (1942-1945), verdween het Nederlandse gezag. Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid uit - maar Nederland was het daar absoluut niet mee eens.
Dit leidde tot de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949), eufemistisch de 'Politionele Acties' genoemd. Pas na internationale druk, vooral van Amerika, erkende Nederland in 1949 uiteindelijk de Indonesische onafhankelijkheid.
Keerpunt: De Japanse bezetting tijdens WOII maakte definitief een einde aan het Nederlandse koloniale gezag.